Cơ sở phân biệt gỉ dạng sợi, vân tay, vệt và đốm

Mở đầu

Khi kim loại sơn gỉ, điều đầu tiên là không quyết nguyên nhân ngay.

“Sơn kém.” “Xử lý kém.” “Công nhân sai.” “Vật liệu kém.”

Quy trách nhiệm quá sớm như vậy đôi khi không tìm được nguyên nhân thật.

Nhìn đúng sự cố cần trước hết quan sát hình dạng gỉ.

Gỉ không chỉ đỏ: dạng sợi kéo dài, vân tay, vệt nước, đốm, từ mối ghép/khe hoặc tiếp xúc kim loại khác.

Cách xuất hiện cho manh mối nguyên nhân.

Bài viết hệ thống hóa gỉ kim loại sơn theo hình dạng và giải thích cách xem nguyên nhân tại hiện trường.

1. Hình dạng gỉ là dấu nguyên nhân còn tại hiện trường

Trước hết xem hình dạng và vị trí gỉ, bên cạnh tên sơn.

Hình dạng thể hiện ảnh hưởng vật liệu trước sơn, xử lý, cách công nhân cầm, khô, bảo quản và sử dụng.

Cùng gỉ nhưng nguyên nhân rất khác.

Vân tay có thể do mồ hôi/muối tay trần. Vệt có thể do nước rửa/dung dịch xử lý chảy. Mối ghép có thể do nước/dung dịch trong khe. Đốm có thể do dị vật cục bộ, phoi, ba via hoặc lỗ kim.

Quan sát hình dạng là điểm đầu phân tích nguyên nhân.

Chỉ ghi “có gỉ” chưa đủ. Cần xem hình gì, ở đâu, lúc nào.

2. Gỉ dạng sợi — Tiến triển mảnh dưới màng

Gỉ dạng sợi tiến triển mảnh như sợi dưới màng, có thể nhìn như đường mảnh phân nhánh.

Có thể nước vào dưới màng, phản ứng với thành phần ăn mòn còn trên kim loại, làm gỉ tiến triển.

Các nguyên nhân có thể như sau.

• Muối còn trước sơn
• Dung dịch xử lý còn lại
• Rửa nước thiếu
• Làm khô thiếu
• Bám dính dưới màng thiếu
• Thiếu độ dày màng sơn
• Nước vào từ xước/lỗ kim
• Dùng hoặc giữ ở độ ẩm cao

Điểm đáng ngại là gỉ dưới màng, bên cạnh mặt ngoài. Nhìn nhỏ nhưng bên trong có thể lan.

Cần kiểm tra độ sạch trước sơn, rửa sau xử lý, khô, độ dày và môi trường, bên cạnh chống gỉ của sơn.

3. Gỉ vân tay — Có thể do chạm tay trần

Đúng tên gọi, gỉ giống dấu ngón tay.

Chạm tay trần làm mồ hôi và dầu da bám. Mồ hôi chứa muối có thể khởi phát gỉ sau sơn.

Trước sơn không thấy nhưng mồ hôi/muối dưới màng có thể biểu hiện vân tay sau thời gian.

Đặc biệt chú ý kim loại sau xử lý.

Bề mặt đáng lẽ đã sạch, phù hợp sơn. Chạm tay trần sẽ tái bám mồ hôi/bẩn lên mặt đã chuẩn bị.

Gỉ vân tay cần kiểm tra các điểm sau.

• Có chạm tay trần sản phẩm sau xử lý không?
• Có dùng găng không?
• Găng có bẩn không?
• Cách cầm đã chuẩn hóa chưa?
• Có tái nhiễm bẩn nơi giữ tạm trước sơn không?
• Có chạm tay trần khi kiểm tra/vận chuyển không?

Đôi khi cải thiện được bằng tiêu chuẩn thao tác và đào tạo, thay vì thay sơn.

4. Gỉ dạng vệt — Nghi dấu chảy nước/dung dịch

Gỉ dài mảnh như đường, có thể theo hướng treo hoặc chảy nước.

Có thể liên quan dấu chảy nước rửa, dung dịch xử lý, axit/kiềm, muối và nước sau xử lý.

Ví dụ, để ráo chưa đủ khiến nước chảy trên mặt, đọng tại vị trí nhất định. Dung dịch hoặc muối còn ở đó có thể thành vệt gỉ sau sơn.

Gỉ vệt cần kiểm tra các điểm sau.

• Hướng treo sản phẩm
• Hướng nước chảy
• Để ráo sau xử lý
• Có hay không thổi khí
• Nước còn trước vào lò
• Quản lý nước rửa
• Quản lý nồng độ dung dịch xử lý
• Có dấu chảy khi làm khô không?

Cần kiểm tra chuyển động nước sau xử lý, làm khô và hướng sản phẩm, bên cạnh xem vấn đề sơn.

5. Gỉ đốm — Có thể do dị vật cục bộ hoặc thiếu độ dày

Gỉ đốm phát sinh cục bộ thành điểm. Trông nhỏ nhưng có nhiều nguyên nhân.

Các nguyên nhân có thể gồm.

• Phoi bám
• Ba via còn
• Axit/kiềm còn cục bộ
• Nước còn
• Dầu chống gỉ còn
• Lỗ kim
• Thiếu độ dày màng sơn
• Dị vật bám
• Xước nhỏ trên vật liệu
• Rỗ hoặc hốc trên vật đúc

Cần chú ý điểm yếu cục bộ. Toàn màng không nhất thiết kém, chỉ vùng nhỏ có điểm khởi phát.

Ví dụ, phoi còn khi sơn gây khởi phát gỉ. Lỗ kim nhỏ cho nước vào, gây gỉ điểm.

Cần phóng đại quanh gỉ, kiểm tra dị vật, lỗ kim, thiếu độ dày và khuyết tật vật liệu.

6. Gỉ mối ghép — Do nước/dung dịch trong khe

Chi tiết tấm hoặc lắp ráp có thể gỉ từ mối ghép/khe.

Nhìn ngoài có vẻ ổn nhưng bên trong dễ đọng nước/dung dịch, khó khô.

Đặc biệt sau xử lý, nước rửa/dung dịch trong mối ghép dễ gây gỉ sau sơn.

Cần kiểm tra các điểm sau.

• Sản phẩm có phần chồng/khe không?
• Kết cấu có dễ để dung dịch lọt vào không?
• Để ráo và khô có đủ không?
• Khí thổi có tới không?
• Sơn có tới trong khe không?
• Có cần chống gỉ trước lắp ráp không?
• Có cần trám kín không?

Đôi khi quy trình sơn không giải quyết được riêng. Cần xem cả thiết kế, lắp ráp, xử lý và quy cách chống gỉ.

7. Gỉ giữa kim loại khác loại — Không bỏ qua ăn mòn điện hóa

Tiếp xúc kim loại khác có thể gây ăn mòn điện hóa, bên cạnh gỉ thông thường.

Đó là hiện tượng có nước, chênh điện thế giữa kim loại làm một bên dễ ăn mòn.

Ví dụ, sắt/nhôm hoặc thép không gỉ/sắt có thể ăn mòn ở tiếp xúc.

Chỉ đổi sơn đôi khi không tận gốc. Cần xét cấu thành chi tiết, cách điện, trám kín, bảo vệ tiếp xúc và thiết kế chống ăn mòn.

Gỉ tiếp xúc khác kim loại cần kiểm tra các điểm sau.

• Có kim loại khác tiếp xúc không?
• Nước có lọt vào tiếp xúc không?
• Có cách điện không?
• Có cần trám kín không?
• Sử dụng có nước hoặc ngưng tụ không?
• Kim loại bên nào ăn mòn?

Cần xem cùng thiết kế, mua hàng và bảo đảm chất lượng, bên cạnh hiện trường sơn.

8. Điểm kiểm tra theo hình dạng gỉ

Từ hình gỉ, có thể đặt giả thuyết như sau.

Gỉ dạng sợi

Điểm kiểm tra:

• Nước có vào dưới màng không?
• Có muối/dung dịch còn lại không?
• Có thiếu độ dày hoặc bám dính kém không?
• Có dùng/giữ ở ẩm cao không?

Gỉ vân tay

Điểm kiểm tra:

• Có chạm tay trần không?
• Găng có sạch không?
• Có tái bẩn sau xử lý không?
• Có chạm khi vận chuyển/kiểm tra không?

Gỉ dạng vệt

Điểm kiểm tra:

• Có dấu chảy nước rửa/dung dịch không?
• Để ráo có đủ không?
• Có nước trước làm khô không?
• Có liên quan hướng treo/sản phẩm không?

Gỉ đốm

Điểm kiểm tra:

• Có dị vật/phoi không?
• Có lỗ kim không?
• Có thiếu độ dày cục bộ không?
• Vật liệu có xước/rỗ không?

Gỉ mối ghép

Điểm kiểm tra:

• Khe có nước còn không?
• Dung dịch xử lý có lọt vào không?
• Làm khô có tới không?
• Có cần chống gỉ trước lắp ráp không?

Gỉ giữa kim loại khác loại

Điểm kiểm tra:

• Có kim loại khác tiếp xúc không?
• Có nước xen giữa không?
• Có cần cách điện/trám kín không?
• Có cần chống ăn mòn từ thiết kế không?

9. Điểm lưu ý khi ghi sự cố gỉ

Cách ghi quan trọng để phòng ngừa tái diễn.

Chỉ ghi “có gỉ” không dùng được phân tích. Cần lưu thông tin sau.

• Tên sản phẩm phát sinh
• Vật liệu
• Xử lý bề mặt
• Quy cách sơn
• Vị trí phát sinh
• Hình dạng gỉ
• Thời điểm phát sinh
• Số lượng phát sinh
• Điều kiện xử lý bề mặt trước khi sơn
• Điều kiện làm khô
• Môi trường bảo quản
• Ảnh
• Quan hệ mùa mưa/độ ẩm
• Công nhân và điều kiện dây chuyền

Ảnh đặc biệt quan trọng. Lưu cả tổng thể và phóng đại, cho thấy hình, hướng và vùng quanh gỉ.

Ghi vị trí trên hình sản phẩm hoặc phác họa cũng giúp thấy xu hướng.

10. Điểm đặc biệt cần chú ý khi xem gỉ tại Việt Nam

Nóng ẩm tăng rủi ro gỉ ở nhà máy Việt Nam.

Đặc biệt chú ý những điều sau.

• Không để lâu sản phẩm sau xử lý
• Không chạm tay trần kim loại sau xử lý
• Để ráo đủ sau rửa nước
• Kiểm tra nước ở mối ghép/lỗ
• Rà soát bảo quản mùa mưa/ẩm cao
• Tránh bảo quản ngoài trời
• Giữ găng/giẻ sạch
• Làm rõ tiêu chí vật liệu đạt/không đạt trước sơn

Gỉ đôi khi liên quan thói quen nhỏ: chạm tay, để nước, để tạm, trông khô nên sơn luôn.

Những đánh giá nhỏ có thể biểu hiện thành gỉ về sau.

11. Câu hỏi dùng khi thăm khách hàng

Các câu hỏi sau hữu ích kiểm tra hiện trường gỉ.

Dành cho giám đốc nhà máy

• Sản phẩm nào gỉ nhiều?
• Gỉ ngay sau sơn hay sau giao?
• Có tăng mùa mưa hoặc thời kỳ ẩm cao không?
• Có sơn lại hoặc chậm giao do gỉ không?

Dành cho kỹ thuật sản xuất

• Gỉ có tập trung cạnh, mối ghép, lỗ hoặc hàn không?
• Thời gian xử lý tới sơn có quản lý không?
• Có hình dạng khó để ráo/khô không?
• Hướng treo có liên quan hướng gỉ không?

Dành cho bảo đảm chất lượng

• Có phân loại hình gỉ để ghi không?
• Có liên kết vị trí gỉ với xử lý không?
• Có lưu ảnh tổng thể và phóng đại không?
• Có phân loại thời điểm gỉ không?

Dành cho mua hàng

• Đổi vật liệu/xử lý có kiểm tra ảnh hưởng sơn không?
• Vật liệu có dầu chống gỉ có phù hợp tẩy dầu không?
• Có chi tiết kết hợp kim loại khác không?

Dành cho quản lý hiện trường sơn

• Có chạm tay trần sau xử lý không?
• Găng/giẻ có sạch không?
• Có kiểm tra nước, vệt chảy và cặn trắng trước sơn không?
• Có ghi hình và vị trí khi gỉ không?

12. CoatureVietnam có thể hỗ trợ gì?

CoatureVietnam hỗ trợ hệ thống hóa nguyên nhân từ toàn quy trình, thay vì chỉ coi gỉ là khiếu nại sơn.

Cụ thể có thể hỗ trợ.

• Phân loại hình gỉ
• Sắp xếp ảnh lỗi
• Lập bản đồ vị trí phát sinh
• Xác nhận xử lý bề mặt
• Rà soát điểm kiểm tra độ dày
• Xác nhận làm khô
• Lập SOP chạm tay trần/quản lý găng
• Lập phiếu hỏi sự cố gỉ
• Rà soát quy cách chống gỉ
• Lập tài liệu đề xuất cải tiến khách hàng

Đọc đúng hình gỉ nâng độ chính xác phân tích, giúp biện pháp cụ thể hơn.

Tóm tắt

Gỉ không chỉ là lỗi đỏ. Hình gỉ cho manh mối nguyên nhân.

Dạng sợi: nghi nước/thành phần dư dưới màng. Vân tay: tay trần/mồ hôi. Vệt: dấu chảy nước rửa/dung dịch. Đốm: dị vật/lỗ kim/thiếu độ dày. Mối ghép: nước/dung dịch khe. Giữa kim loại khác: ăn mòn điện hóa.

Giải quyết cần kiểm tra lần lượt hình, vị trí, thời điểm, xử lý, khô, bảo quản và sử dụng, bên cạnh sơn.

“Mang khoa học và sự tận tâm vào công việc sơn” của CoatureVietnam là tư duy này.

Khoa học là quan sát theo hình và phân tích nguyên nhân. Sự tận tâm là đưa vào chuẩn/SOP dễ hiểu để công nhân và quản lý không lặp sự cố.

Thấy gỉ hãy xem hình trước. Từ đó tiến gần nguyên nhân thật.