Khi tư vấn về công việc sơn, chủ đề đầu tiên thường là “sơn”.

Dùng sơn hãng nào? Dùng mã sản phẩm nào? Có sản phẩm tương đương không? Có sơn rẻ hơn không? Có sơn mua được tại Việt Nam không?

Lựa chọn sơn đương nhiên quan trọng. Tuy nhiên, để ổn định chất lượng sơn, trước khi quyết định tên sơn còn có một câu hỏi quan trọng hơn.

Muốn đạt được điều gì từ màng sơn đó?

Chọn sơn khi câu hỏi này chưa rõ dễ dẫn tới sự cố sau đó. Màu đúng nhưng vẫn gỉ. Màng đủ dày nhưng không bám dính. Ngoại quan đẹp nhưng bong khi sử dụng. Sơn đắt tiền nhưng lỗi tại hiện trường không giảm.

Những vấn đề này đôi khi bắt đầu từ việc chưa xác định đầy đủ mục đích sơn, chứ không phải bản thân sơn.

1. Sơn không chỉ là “công việc tạo màu”

Sơn không chỉ là công việc tạo màu cho sản phẩm.

Sơn là công đoạn tạo màng sơn trên bề mặt vật cần sơn, qua đó mang lại những giá trị cần thiết cho sản phẩm.

Màng sơn chủ yếu có những vai trò sau.

• Bảo vệ vật liệu khỏi gỉ và ăn mòn
• Hạn chế trầy xước và mài mòn
• Tăng giá trị ngoại quan bằng màu sắc và độ bóng
• Tạo các tính năng như chịu nhiệt, chịu hóa chất, cách điện và khả năng trượt
• Kéo dài tuổi thọ sản phẩm
• Nâng cao khả năng vệ sinh và bảo trì

Vì vậy, mục đích công việc sơn không phải chỉ là phủ sơn, mà là
tạo tính năng cần thiết cho sản phẩm bằng màng sơn.

Theo tư duy này, trình tự lựa chọn sơn sẽ thay đổi.

Trước hết xác định mục đích màng sơn, thay vì quyết định tên sơn trước. Sau đó xác định sơn, độ dày màng sơn, xử lý bề mặt, điều kiện làm khô và phương pháp kiểm tra phù hợp với mục đích đó.

Trình tự này rất quan trọng.

2. Những điểm cần xem xét thay đổi tùy mục đích chống gỉ hay ngoại quan

Ví dụ, nếu mục đích quan trọng nhất khi sơn chi tiết kim loại là chống gỉ, cần kiểm tra những mục sau.

• Vật liệu là sắt, nhôm hay sản phẩm mạ?
• Môi trường sử dụng trong nhà hay ngoài trời?
• Có ảnh hưởng của nước, muối, hóa chất hoặc nhiệt không?
• Xử lý bề mặt trước khi sơn có đầy đủ không?
• Có cần sơn lót không?
• Có bảo đảm độ dày màng sơn cần thiết không?
• Có vùng chưa sơn ở cạnh hoặc quanh lỗ không?
• Điều kiện làm khô và đóng rắn có phù hợp không?

Nếu mục đích là chất lượng ngoại quan, các mục cần xem xét sẽ khác.

• Sai lệch màu được phép tới mức nào?
• Độ bóng phải nằm trong phạm vi nào?
• Có tiêu chuẩn cho phép đối với bụi và hạt nổi do tạp chất không?
• Yêu cầu độ phẳng của bề mặt tới mức nào?
• Có nhìn thấy lồi lõm nền hoặc vết chà nhám không?
• Đã xác định chiếu sáng kiểm tra và khoảng cách quan sát chưa?

Ngoài ra, nếu cần các tính năng chịu nhiệt, chịu hóa chất, khả năng trượt hoặc cách điện, thử nghiệm tính năng có thể quan trọng hơn ngoại quan.

Vì vậy, dù cùng là “sơn”, mục đích khác nhau khiến các điều kiện cần quản lý thay đổi hoàn toàn.

3. Chọn sơn khi mục đích chưa rõ cũng khiến tiêu chuẩn chất lượng không rõ

Khi mục đích sơn chưa rõ, hiện trường gặp những vấn đề sau.

• Không biết cần quản lý độ dày màng sơn tới mức nào
• Không xác định được nên ưu tiên ngoại quan hay chống gỉ
• Khó phân biệt nguyên nhân khi phát sinh lỗi
• Đánh giá đạt/không đạt thay đổi theo người kiểm tra
• Yêu cầu khách hàng và nhận thức tại hiện trường không khớp
• Chất lượng vượt mức cần thiết, làm tăng chi phí và sửa lỗi
• Ngược lại, thiếu tính năng cần thiết, dẫn tới khiếu nại sau sử dụng

Ví dụ, quá chú trọng ngoại quan có thể khiến độ dày màng sơn và xử lý bề mặt cần cho chống gỉ bị xem nhẹ. Ngược lại, chỉ chú trọng chống gỉ sẽ khiến sai lệch màu và lỗi độ bóng trở thành vấn đề đối với chi tiết yêu cầu ngoại quan cao.

Nếu mục đích màng sơn chưa được chia sẻ, mua hàng có thể ưu tiên giá, hiện trường ưu tiên khả năng thao tác, bảo đảm chất lượng ưu tiên tính dễ kiểm tra, còn thiết kế ưu tiên quy cách trên bản vẽ.

Kết quả là tiêu chí đánh giá khác nhau giữa các bộ phận.

Làm rõ mục đích sơn không chỉ phục vụ lựa chọn sơn. Đó là cơ sở để thiết kế, kỹ thuật sản xuất, bảo đảm chất lượng, mua hàng, hiện trường và khách hàng cùng hướng tới một mục tiêu.

4. Xác định mục đích màng sơn từ môi trường sử dụng

Khi xác định mục đích màng sơn, điều quan trọng là sản phẩm được sử dụng như thế nào.

Cùng là chi tiết kim loại, quy cách sơn cần thiết khác nhau tùy dùng trong nhà hay ngoài trời. Tính năng màng sơn cần thiết còn thay đổi tùy tiếp xúc nước, hóa chất, nhiệt, bị mài mòn hay là chi tiết ngoại quan được chạm bằng tay.

Các mục điển hình cần kiểm tra như sau.

• Nơi sử dụng: trong nhà, ngoài trời, bán ngoài trời
• Môi trường sử dụng: độ ẩm, muối, hóa chất, dầu, nhiệt, tia tử ngoại
• Thời gian sử dụng: ngắn hạn hay dài hạn
• Cách quan sát: chi tiết ngoại quan được nhìn gần hay chi tiết bên trong
• Điều kiện tiếp xúc: chạm bằng tay, mài mòn hay các chi tiết va vào nhau
• Bảo trì: có cần vệ sinh hoặc sửa chữa không?
• An toàn: có ảnh hưởng tới công nhân hoặc người sử dụng không?

Chỉ xem tính năng ghi trong catalogue sơn không có ý nghĩa nếu không phù hợp với tính năng thực tế cần tại hiện trường.

Trong thiết kế quy trình sơn, cần làm rõ môi trường sử dụng trước, rồi xác định tính năng màng sơn cần thiết cho môi trường đó.

5. “Sơn giống trước” chưa chắc cho chất lượng giống trước

Nhà máy đôi khi tiếp tục sử dụng nguyên loại sơn đã dùng từ trước.

Đã dùng loại sơn này từ trước. Trụ sở chính tại Nhật Bản chỉ định. Bản vẽ khách hàng ghi mã sản phẩm. Trước đây không có vấn đề.

Những lý do này thường gặp trong thực tế.

Tuy nhiên, dùng cùng sơn không có nghĩa luôn đạt cùng chất lượng.

Bởi chất lượng sơn chịu ảnh hưởng của cả những điều kiện sau, bên cạnh sơn.

• Tình trạng vật liệu
• Điều kiện xử lý bề mặt trước khi sơn
• Tỷ lệ pha loãng
• Dung môi pha loãng sử dụng
• Độ nhớt khi sơn
• Độ dày màng sơn
• Điều kiện làm khô
• Kỹ năng công nhân
• Tình trạng thiết bị
• Tiêu chuẩn kiểm tra
• Môi trường bảo quản

Ví dụ, sơn vốn ổn định tại Nhật Bản có thể không cho kết quả tương tự trong khí hậu nóng ẩm Việt Nam, với thiết bị, công nhân và lò sấy khác.

Vì vậy, không thể yên tâm chỉ dựa vào tên sơn. Cần xác nhận sơn đó phù hợp với điều kiện hiện trường hiện tại và mục đích sử dụng hay không.

6. Cũng cần chú ý chất lượng vượt mức cần thiết

Người ta thường nghĩ chất lượng sơn càng cao càng tốt. Tuy nhiên, trong thực tế không phải luôn như vậy.

Tiêu chuẩn ngoại quan khắt khe quá mức cần thiết làm tăng sửa lỗi, sơn lại, công kiểm tra và thải bỏ. Đặc biệt, sai lệch màu, độ bóng, bụi và hạt nổi do tạp chất là những tiêu chí ngoại quan dễ bị yêu cầu vượt mức cần thiết.

Đáp ứng yêu cầu khách hàng đương nhiên quan trọng. Đồng thời, cũng cần xác nhận yêu cầu đó có thực sự cần cho công dụng sản phẩm hay không.

Chi tiết ngoại quan được nhìn ở khoảng cách gần cần tiêu chuẩn ngoại quan chặt chẽ. Tuy nhiên, với chi tiết bên trong hoặc kết cấu, đôi khi nên ưu tiên chống gỉ và tính năng hơn ngoại quan.

Thiết kế quy trình sơn cần tránh cả thiếu chất lượng lẫn chất lượng vượt mức cần thiết.

Đặt chất lượng phù hợp mục đích là điều quan trọng để chi phí, tiến độ giao hàng và gánh nặng công nhân ở mức hợp lý.

7. Hệ thống hóa mục đích sơn theo 4M

Khi xác định mục đích sơn, hệ thống hóa theo 4M giúp dễ triển khai trong thực tế.

Material: Vật liệu

Bao gồm sơn, dung môi pha loãng, hóa chất xử lý bề mặt, sơn lót, sơn phủ, bột trét, bột màu và phụ gia.

Những điểm cần kiểm tra như sau.

• Sơn có phù hợp mục đích không?
• Có tương thích tốt với vật liệu không?
• Có chịu được môi trường sử dụng không?
• Dung môi pha loãng có tương thích không?
• Đã xác nhận thông tin an toàn trên SDS chưa?

Method: Phương pháp

Bao gồm phương pháp sơn, độ dày màng sơn, pha loãng, làm khô và phương pháp kiểm tra.

Những điểm cần kiểm tra như sau.

• Độ dày màng sơn mục tiêu có rõ ràng không?
• Số lượt sơn có phù hợp không?
• Tỷ lệ pha loãng và độ nhớt có được quản lý không?
• Điều kiện làm khô có phù hợp sơn và vật liệu không?
• Phương pháp kiểm tra có phù hợp mục đích không?

Machine: Thiết bị

Bao gồm buồng sơn, súng phun, lò sấy, thiết bị xử lý bề mặt, đồ gá và thiết bị vận chuyển.

Những điểm cần kiểm tra như sau.

• Thiết bị có sơn ổn định độ dày màng cần thiết không?
• Phân bố nhiệt độ lò sấy có ổn định không?
• Đồ gá và cách treo có phù hợp mục đích sơn không?
• Thiết bị xử lý bề mặt có phù hợp yêu cầu chất lượng không?
• Hút khí và thông gió có đầy đủ không?

Man: Con người

Bao gồm kỹ năng và tiêu chí đánh giá của công nhân, người kiểm tra và người quản lý.

Những điểm cần kiểm tra như sau.

• Công nhân có hiểu mục đích sơn không?
• Tiêu chí đánh giá độ dày màng sơn và ngoại quan có được chia sẻ không?
• Có khác biệt đánh giá giữa những người kiểm tra không?
• Có áp đặt điều kiện quá sức lên công nhân không?
• Đào tạo an toàn có đầy đủ không?

8. Góc nhìn Management cũng không thể thiếu

Bên cạnh 4M, góc nhìn Management cũng quan trọng.

Dù mục đích sơn rõ, hiện trường vẫn không triển khai được nếu chưa phản ánh vào tài liệu quy cách, tiêu chuẩn công việc và tiêu chuẩn kiểm tra.

Những điểm cần kiểm tra về quản lý như sau.

• Mục đích sơn đã được lập thành văn bản chưa?
• Đã thống nhất tiêu chuẩn chất lượng với khách hàng chưa?
• Tấm mẫu và mẫu giới hạn có được quản lý không?
• Có quy tắc xác nhận khi đổi lô không?
• Khi phát sinh lỗi, có truy lại điều kiện quy trình không?
• Mua hàng có thay sơn chỉ vì giá không?
• Thiết kế, bảo đảm chất lượng, kỹ thuật sản xuất và hiện trường có thể trao đổi trên cùng tiêu chuẩn không?

Nhiều sự cố sơn không giải quyết được chỉ tại hiện trường. Chúng có thể bắt nguồn từ thiếu chia sẻ thông tin giữa bộ phận hoặc thiếu tiêu chuẩn quản lý.

Vì vậy, mục đích sơn là thông tin cần chia sẻ trong toàn công ty, không chỉ tại hiện trường.

9. Những điểm đặc biệt cần chú ý tại nhà máy Việt Nam

Tại nhà máy Việt Nam, những tình trạng sau đôi khi dễ xảy ra.

• Quy cách của trụ sở chính Nhật Bản được chuyển nguyên sang địa phương
• Bản vẽ chỉ ghi mã màu
• Năng lực thiết bị địa phương không phù hợp yêu cầu phía Nhật Bản
• Đào tạo công nhân chưa đầy đủ
• Tiêu chuẩn kiểm tra phụ thuộc đánh giá bằng mắt
• Mua hàng tìm sơn thay thế với ưu tiên giá
• Bắt đầu sản xuất hàng loạt khi tiêu chuẩn sai lệch màu và độ bóng còn chưa rõ
• SDS và thông tin an toàn chưa được chia sẻ đầy đủ tới hiện trường

Trong tình trạng này, thay sơn có thể vẫn không giải quyết tận gốc.

Điều quan trọng là thiết kế lại mục đích sơn và tiêu chuẩn chất lượng phù hợp với thiết bị, môi trường làm việc, nguồn cung vật liệu và đào tạo công nhân tại Việt Nam, thay vì chỉ chuyển nguyên yêu cầu phía Nhật Bản xuống hiện trường.

CoatureVietnam cho rằng đây là nơi cần tạo ra giá trị.

10. Mang khoa học và sự tận tâm vào công việc sơn

Làm rõ mục đích sơn là điểm khởi đầu của quản lý chất lượng khoa học.

Điều này không chỉ là tăng số liệu hoặc tiêu chuẩn. Đó còn là tư duy giúp công nhân tại hiện trường tạo chất lượng ổn định, không lúng túng và không phải làm việc quá sức.

Khi mục đích sơn rõ, công nhân hiểu cần coi trọng điều gì: độ dày màng sơn, ngoại quan, điều kiện làm khô hay an toàn.

Tiêu chí đánh giá rõ giúp hiện trường bớt lúng túng. Giảm yêu cầu chất lượng quá mức giúp giảm sửa lỗi và sơn lại. Chọn sơn và quy trình phù hợp giúp ổn định chất lượng và giảm gánh nặng công nhân.

Đó là “Mang khoa học và sự tận tâm vào công việc sơn” theo quan điểm CoatureVietnam.

Thiết kế công việc sơn một cách khoa học để ổn định chất lượng. Qua đó giảm gánh nặng cho người liên quan và xây dựng hiện trường tốt hơn.

Trước khi chọn sơn, hãy xác định muốn đạt được điều gì từ màng sơn. Cải tiến công việc sơn bắt đầu từ đó.

Danh sách kiểm tra thực hành

Trước khi chọn sơn, hãy kiểm tra những mục sau.

• Mục đích của công việc sơn này có rõ ràng không?
• Đã xác định thứ tự ưu tiên giữa chống gỉ, ngoại quan, tính năng và năng suất chưa?
• Đã làm rõ môi trường sử dụng sản phẩm chưa?
• Đã xác định tuổi thọ sản phẩm cần thiết chưa?
• Tính năng yêu cầu của màng sơn đã được lập thành văn bản chưa?
• Đã xác định độ dày màng sơn cần thiết chưa?
• Điều kiện xử lý bề mặt có phù hợp mục đích không?
• Điều kiện làm khô có phù hợp vật liệu và sơn không?
• Tiêu chuẩn ngoại quan có quá mức cần thiết không?
• Mua hàng, bảo đảm chất lượng, kỹ thuật sản xuất và hiện trường có cùng chia sẻ mục đích không?
• Công nhân có hiểu vì sao cần những điều kiện sơn đó không?
• Đã kiểm tra SDS và điều kiện an toàn chưa?

Góc nhìn từ CoatureVietnam

Để phòng ngừa sự cố sơn, cần bắt đầu từ mục đích màng sơn, thay vì chỉ xem xét sơn.

CoatureVietnam hỗ trợ ổn định chất lượng sơn tại nhà máy Việt Nam thông qua lựa chọn sơn, rà soát điều kiện sơn, cải tiến hiện trường, làm rõ quy cách và chuẩn hóa công việc.

Khi có lỗi hoặc lo lắng về sơn, cần cùng làm rõ vấn đề từ câu hỏi
“Muốn đạt được điều gì từ màng sơn đó?”
, thay vì chỉ hỏi “Sơn bằng gì?”.